De psychologie van poen: zo word je wél gelukkig van geld

De grote filosoof Notorious B.I.G. riep het al: ‘Mo Money Mo Problems’. Waarom maakt meer geld niet gelukkiger? Professor Dan Ariely legt uit hoe je meer profiteert van je salaris, creditcard en all-in-vakantie. Pas op voor de Tien Financiële Zonden!

Als het om euro’s spenderen gaat, zijn we niet de meest rationele wezens op aarde. De homo economicus die handig kiest tussen allerlei ziekenfondsen, belabonnementen of tweedehandsauto’s: zij/hij bestaat niet. ‘We geven ons geld niet op een logische manier uit, maar op een manier die ons een goed gevoel bezorgt’, schrijft Dan Ariely in zijn nieuwe populair-wetenschappelijke bestseller Geld en gedrag – hoe je de psychologie van geld in je voordeel kan gebruiken.

De hoogleraar psychologie en gedragseconomie – met 17 miljoen views voor zijn TED Talks – begint nog vrij voorspelbaar met het verhaal over het verschil tussen fantasieprijzen en ‘echte waarde’. Althans, voor zover het mogelijk is om ergens de echte waarde van een product vast te stellen. Iedereen kent de vele bordjes in kledingwinkels met ‘uitverkoop’, ‘korting 20%’ etc. De genoemde adviesprijs bestaat niet, maar is door de winkel verzonnen om die broek nóg betaalbaarder te doen lijken. We willen erin trappen, de ‘echte’ prijs vinden we saai, we willen onszelf voor de gek houden door koopjes binnen te halen.

Ook bekend is het verschijnsel dat als we 20.000 euro aan een keuken of auto uitgeven, het veel makkelijker is om aan die extra accessoire (van afstand instelbare oven/zijspiegel/lamawollen fauteuilbekleding) nog 200 euro extra uit te geven. Een importeur van een luxe barbecue-oven vertelde dat hij meer geld verdient aan de accessoires dan aan de ovens zelf. Maar die 200 euro extra betekent wel dat we heel veel frappuccino’s minder kunnen kopen, dat we minder lingerie of bioscoopbezoekjes kunnen betalen. Mensen vergeten dat als ze heel veel geld plus een klein beetje spenderen, dat relatieve kleine beetje toch veel is en ergens van betaald moet worden.

Mentale boekhoudtrucs

In ons hoofd voeren we voortdurend boekhoudkundige trucs uit. Zelfs als we op het oog een heel rationeel boekhoudkundig systeem in ons brein bijhouden, bijvoorbeeld omdat we een apart budget hebben voor kantoorkleding, voor uitgaanskleding, etentjes en sporten. Als iets onverwachts duur uitvalt, verantwoorden we dat door het naar een andere post te schuiven (dure salade overdag: is ook een beetje voor het sporten, omdat je niet met een volle maag om 17 uur kunt spinnen, dus dat mag wat kosten). Altijd is er dat plezier op korte termijn, en leveren we in op spaartegoed/pensioen/hypotheek/studieschuld aflossen op de lange termijn. We teren in op onze eigen financiële toekomst, zegt harde leermeester Ariely.

‘We doen onverkwikkelijke dingen met ons mentale boekhouden. We laten ons leiden door emoties, egoïsme, impulsiviteit, een gebrek aan planning, kortetermijndenken, zelfbedrog, druk van buitenaf, goedpraterij, verwarring en hebzucht. Misschien zijn dat wel de Tien Financiële Zonden.’ We zijn nu eenmaal gek op geld uitgeven en tegelijk onze eigen accountants, we zijn de vos die het financiële kippenhok moet bewaken.

Klinkt dat streng? Ariely verstaat de Amerikaanse kunst om anekdotes, zelfspot en wetenschappelijke onderzoeken tot een soepel leesbaar verhaal aan elkaar te smeden. Zo soepel dat je bijna zou vergeten dat eerder onderzoek van Ariely nogal onder vuur ligt. Hij zou aangetoond hebben dat het lezen van de Tien Geboden uit de Bijbel mensen eerlijker maakt, wanneer ze vervolgens een spelletje moeten doen zonder vals te spelen. Mensen die de Geboden niet hadden gelezen, hielden zich minder aan de spelregels. Dat onderzoek is op grote schaal herhaald en bleek niet te kloppen. Neem dus alles wat Ariely schrijft tot je met gezonde argwaan. Er blijft dan genoeg leerzaams over in Geld en gedrag.
Professor Dan Ariely legt in 'Geld en gedrag' uit hoe je meer profiteert van je salaris, creditcard en all-in-vakantie. Pas op voor de Tien Financiële Zonden!

Betaalpijn

Mooi is zijn beschrijving van betaalpijn. Iedereen herkent het pijnlijke gevoel van afstand moeten doen van je zakgeld om snoep of een bioscoopkaartje aan te schaffen. Krijg je inmiddels als volwassene een fijn salaris, dan verdwijnt die betaalpijn niet. Ook nu moet je nog aan allerlei vervelende zaken geld spenderen (huur, hypotheek, auto, stropdas), terwijl je liever een vliegticket naar een tropisch oord boekt. Vandaar de universele neiging om het tijdstip van betalen niet te synchroniseren met de aanschaf. Of je leent en betaalt later terug, of je gebruikt je creditcard. Daarom is de Dutch treat zo vervelend: na een vriendendiner de rekening helemaal opsplitsen en elkaar een Tikkie sturen maakt het onmogelijk de betaalpijn te vermijden. De sfeer wordt er niet beter op. Dan kun je beter één persoon laten betalen, en de volgende keer een ander.

Psycholoog en gedragseconoom Ariely heeft nog meer adviezen om je dagelijkse omgang met geld en betaalpijn te verbeteren. Maar dat moet je maar in het boek lezen, ‘dat betaalt zichzelf terug’, claimt de auteur, en daar is niets van gelogen.

Bron: WWW.Intermediair.nl